همکاریهای بینالمللی در حوزه موسیقی محقق شد/ تداوم حمایت از موسیقی جدی و ارکسترهای خصوصی
تهران- ایرنا- مدیرعامل بنیاد فرهنگی هنری رودکی با اشاره به همکاریهای بینالمللی این نهاد گفت: ارکسترهای زیرمجموعه بنیاد رودکی امکان همکاریهای بینالمللی در حوزه موسیقی را به شکل جدیتری فراهم کرد؛ کنسرتهایی که به تقویت ارتباط میان هنرمندان ایرانی و سایر کشورها کمک میکند.
به گزارش خبرنگار فرهنگی ایرنا، بنیاد فرهنگی هنری رودکی فعالیت خود را از آبان سال ۱۳۸۲ با مصوبه مجلس شورای اسلامی با ادغام واحدهای مجموعه تالار وحدت و مجموعه فرهنگی انقلاب اسلامی (برج آزادی)، در قالب نهاد عمومی غیردولتی، آغاز کرد.
ایجاد بستر فعالیتهای حرفهای، هنری و ادبی در تولید و عرضه هنر، توسعه فضاهای هنری از طریق ساخت، بازسازی و فعال کردن تالارها و مراکز هنری و بهرهگیری از امکانات موجود و جلب مشارکت اشخاص حقیقی و حقوقی، دولتی و غیردولتی در توسعه فعالیتهای هنری و ادبی، شناخت و به کارگیری استعدادهای درخشان هنری و ادبی در سطح داخلی و بینالمللی، بزرگداشت و معرفی هنرمندان و ادیبان برگزیده پیشکسوت در حوزههای مختلف هنر و ادب، تربیت کادر فنی خبره در زمینه خدمات تخصصی، پشتیبانی فنی و تجهیزات هنری از طریق برگزاری دورههای آموزشی تخصصی هنر، افزایش توان کمی و کیفی تولید و عرضه آثار هنری و ادبی و تشکیل کارگاهها و دورههای هنر، حمایت مادی و معنوی از آفرینشهای حرفهای هنرمندان کشور از ماموریتها و وظایف بنیاد رودکی است.
وزیر وقت فرهنگ و ارشاد اسلامی دی ماه ۱۴۰۲ طی حکمی محمد الهیاری فومنی را به عنوان مدیرعامل بنیاد رودکی منصوب کرد و این حکم توسط وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در دی ماه سال ۱۴۰۴ به مدت ۲ سال دیگر تمدید شد. براین اساس با الهیاری فومنی درباره فعالیتها و برنامههای این نهاد گفت و گو کردهایم، وی در بخش نخست این گفت و گو درباره عملکرد و فعالیتهای بنیاد رودکی طی جنگهای تحمیلی ۱۲ روزه و رمضان، حمایت از هنرمندان، پرهیز از دوقطبیسازی و نقش هنرمندان در بزنگاههای اجتماعی و تسهیل فعالیتهای هنری نکاتی را مطرح کرد.
الهیاری فومنی در بخش دوم گفت و گو درباره همکاریهای بینالمللی در حوزه موسیقی، فعالیتهای موسیقایی بنیاد رودکی؛ ارکسترهای ملی ایران، سمفونیک تهران و سازهای ایرانی زیرمجموعه این نهاد، تغییر ساعت کنسرت بانوان در تالار وحدت، حمایت از موسیقی جدی و ارکسترهای خصوصی توضیحاتی را ارایه کرد که در ادامه میآید.
همکاریهای بینالمللی و دیپلماسی فرهنگی در حوزه موسیقی
مدیرعامل بنیاد فرهنگی هنری رودکی با اشاره به تعاملات بینالمللی این نهاد اظهار کرد: یکی از ویژگیهای مهم بنیاد در سالهای گذشته، چابکی بیشتر در تصمیمگیری به دلیل برخورداری از ساختار هیات امنایی بوده است؛ مزیتی که امکان برنامهریزی و پیشبرد برخی فعالیتهای فرهنگی و هنری را با سرعت بیشتری از سازوکارهای معمول دولتی فراهم میکند.
الهیاری فومنی گفت: وجود ارکسترهای زیرمجموعه بنیاد رودکی نیز این امکان را به وجود آورده که همکاریهای بینالمللی در حوزه موسیقی به شکل جدیتری دنبال شود. در این چارچوب، برنامههایی که در مجموعه بنیاد برگزار میشود، تنها محدود به مخاطبان ایرانی نیست و در بسیاری از اجراهای کنسرتها، اتباع خارجی، نمایندگان سفارتخانهها و مهمانان فرهنگی بینالمللی نیز حضور دارند و همین موضوع به تقویت ارتباط میان هنرمندان ایرانی و طرفهای خارجی کمک میکند.
وی افزود: هفتههای فرهنگی ایران در دیگر کشورها، یکی از مهمترین بسترهای تبادل هنرمندان، نوازندگان است، این رفتوآمدهای فرهنگی موجب شده بنیاد رودکی همواره در یک مسیر مستمر از تعامل و تبادل هنری با رهبران ارکستر، نوازندگان، هنرمندان و حتی برخی مسئولان فرهنگی و سیاسی کشورهای دیگر قرار داشته باشد. همچنین در سفرهای خارجی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز در مواردی گروههای موسیقی و ارکسترها همراهی میکنند تا اجراهای هنری در بستر دیپلماسی فرهنگی شکل گیرد.
مدیرعامل بنیاد فرهنگی هنری رودکی بیان کرد: به عنوان نمونه ارکستر مجلسی نوین سازمان فیلارمونیک سنتپیترزبورگ روسیه به رهبری یاروسلاو زابویارکین سال ۱۴۰۳ به تهران آمد و با ارکستر سمفونیک تهران کنسرت مشترک برگزار کرد. سال گذشته به مناسبت روز بزرگداشت حافظ، بخشی از ارکستر ملی ایران همراه با شماری از نوازندگان ترکیه، در این کشور اجرایی مشترک داشتند. همچنین قرار است امسال، هفته فرهنگی ایران در روسیه برگزار شود.
الهیاری فومنی گفت: در ادامه این تبادلات، ارکستر ارمنستان نیز به ایران سفر کرده و بر اساس برنامهریزی انجامشده، در ادامه این همکاری قرار است نوازندگان ایرانی نیز در ارمنستان حضور پیدا کنند و اجرای مشترکی با هنرمندان این کشور داشته باشند، این روند و دادوستد فرهنگی، یک مسیر دائمی و ارزشمند است که باید بیش از پیش توسعه پیدا کند.
وی افزود: همچنین با همکاری رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در ایتالیا، گفتوگوهایی با یکی از مؤسسات فعال در هدایت ارکستر جوانان اروپا و نیز با رهبر ارکستر و مؤسس آن مجموعه انجام شده است. این گفتوگوها در شرایطی صورت گرفته که از نهادهای فرهنگی و هنری جهان خواسته شده نسبت به اهمیت صلح، دوستی و پیوند میان ملتها موضعگیری کنند و با اعلام همبستگی، شبکهای از همکاریهای فرهنگی را شکل دهند. در این راستا، بنیاد رودکی نیز آمادگی خود را برای پیوستن به این جریان اعلام کرده و به این مجمع پیوسته است.
مدیرعامل بنیاد فرهنگی هنری رودکی بیان کرد: در صورت نهایی شدن این مذاکرات، احتمال دارد در فصل پاییز یکی از رهبران ارکستر ایتالیایی در تهران حضور پیدا کند و زمینه برای اجرای یک سمفونی با مضمون صلح فراهم شود، گفتوگوهای مقدماتی این طرح در حال انجام است و امیدواریم این ایده در ادامه به رپرتوار اجرایی و برنامه زمانی مشخص تبدیل شود تا امکان برگزاری یک اجرای مشترک بینالمللی فراهم شود.
فعالیتهای ارکستر سمفونیک و حاشیههای آن
الهیاری فومنی درباره حاشیههای ایجاد شده برای ارکستر سمفونیک تهران در سال ۱۴۰۲ از جمله اخراج ۴۰ نوازنده ارکستر (براساس آنچه که در بعضی از رسانهها منتشر شده بود و صحت نداشت)، کنارهگیری رهبر ارکستر و برخی از نوازندگان به دلیل شرایط اجتماعی در سالهای اخیر به خبرنگار ایرنا اظهار کرد: فعالیتهای گروهی همواره به دلیل نیاز به هماهنگی، انسجام و کار تیمی، دیربازدهتر از فعالیتهای انفرادی هستند و مدیریت آنها پیچیدگیهای خاص خود را دارد.
وی گفت: در حوزه مدیریت فرهنگی نیز این نگاه که هر چه در گذشته انجام شده نادرست بوده و کار باید از ابتدا با تیم جدید آغاز شود، نگاهی آسیبزا و غیراصولی است. نگاه درست مدیریتی ایجاب میکند بپذیریم که مدیران پیشین، کار را تا نقطهای پیش بردهاند و تیم جدید وظیفه دارد مسیر طی شده را تداوم بخشیده، ارتقا دهد و کیفیت آن را چند پله بهبود بخشد.
مدیرعامل بنیاد فرهنگی هنری رودکی افزود: با استقرار تیم مدیریتی جدید در اواخر سال ۱۴۰۲ احیای توان فنی ارکسترها در دستور کار قرار گرفت. در نخستین گام، از تعدادی از نوازندگان زبده و باکیفیت که سالهای ۱۴۰۱ یا ۱۴۰۲ به دلایل گوناگون از ارکستر جدا شده بودند، دعوت شد تا برای ارتقای سطح کیفی و فنی ارکستر سمفونیک بازگردند.
الهیاری فومنی بیان کرد: خوشبختانه، رهبر وقت ارکستر (منوچهر صهبائی) که از چهرههای برجسته، خوشنام و درجه یک این حوزه در کشور است، با مناعت طبع این همکاری دوباره را پذیرفت. در ادامه نیز با حضور آقای نصیر حیدریان به عنوان رهبر ارکستر، هماهنگی و نظم ساختاری ارکسترها دوچندان شد. در این دوره، نوازندگان پیشکسوت و نیروهای جدید به انسجام و سازگاری مطلوبی رسیدند.
وی گفت: با برگزاری جلسات منظم تمرینی، تدوین تقویم سالانه منسجم و تشکیل شورای هنری برای انتخاب دقیق رپرتوارها و قطعات اجرایی، آمار اجراهای ارکستر در سال ۱۴۰۳ نسبت به سال ۱۴۰۲ و متعاقبا در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال قبل از آن، روندی صعودی به خود گرفت.
الهیاری فومنی افزود: همگام با اصلاحات ساختاری و هنری، بخش مدیریت بنیاد نیز تلاش کرد تا آرامش فکری و ثبات مالی را برای نوازندگان فراهم کند. در مبحث معیشت هنرمندان، دو مولفه؛ میزان حقوق و نظم در پرداخت اهمیت اساسی دارد. با توجه به شرایط تورمی کشور، حقوقهای ثابت هرگز برای هیچ یک از حقوقبگیران از جمله نوازندگان کاملا مکفی نخواهد بود اما ایجاد انضباط مالی و نظم در پرداختهای ماهیانه به هنرمندان این امکان را میدهد تا برنامهریزی بهتری برای زندگی خود داشته باشند و با دغدغه ذهنی کمتری به خلق اثر بپردازند.
مدیرعامل بنیاد فرهنگی هنری رودکی بیان کرد: پیش از این، پرداخت حقوق کارکنان این بنیاد به صورت ماهانه و منظم انجام میشد اما حقوق نوازندگان ارکستر معمولا با تأخیر، در میانه یا دهه اول ماه پرداخت میشد. در این دو سال، این روند از سوی بنیاد رودکی منظم شده و اکنون روز پرداخت دقیقا مشخص است و تاخیری در آن وجود ندارد.
الهیاری فومنی گفت: نوازندگان ارکستر دارای قرارداد و حقوق ثابت هستند و این قراردادها بر اساس مصوبات شورای عالی کار، هر سال با افزایش همراه میشود. علاوه بر این، برای نوازندگان بیمه تأمین اجتماعی و بیمه تکمیلی نیز در نظر گرفته شده و در صورت نیاز، امکان دریافت وام نیز برای آنان فراهم است. بنابراین، آن بخش از آرامش فکری که ناشی از نظم در پرداختهاست، در دو سال اخیر برای ارکسترها فراهم بوده است.
وی خاطرنشان کرد: البته باید پذیرفت که حقوقهای ثابت، به ویژه در شرایط تورمی کشور، هیچ گاه کاملا مکفی نیستند. من هم با این نظر موافقم که حقوق نوازنده ارکستر سمفونیک تهران یا ارکستر ملی ایران باید به گونهای باشد که او از نظر مالی تأمین باشد و ناچار نباشد برای تأمین معاش، سراغ شغل دوم یا سوم نامرتبط با تخصص خود برود.
مدیرعامل بنیاد فرهنگی هنری رودکی افزود: البته برخی از نوازندگان در کنار فعالیت ارکستر، در آموزشگاهها تدریس میکنند، هنرجو دارند یا در ارکسترهای دیگر نیز همکاری میکنند که همه اینها در ادامه مسیر تخصصی آنان است و اشکالی هم ندارد اما اینکه نوازندهای مجبور باشد خارج از حوزه تخصصی خود کار دیگری انجام دهد، شایسته جایگاه او در ارکستر سمفونیک یا ارکستر ملی نیست. از این رو، وظیفه ماست که تا حد امکان سقف مالی را افزایش دهیم.
الهیاری فومنی اظهار کرد: آنچه میتوانست برای فعالیت ارکستر سمفونیک تهران به حاشیه تبدیل شود، از نظر نظم در ارکستر، برنامهریزی اجراها، تمرینها و نظم مالی مورد توجه قرار گرفت، تلاش کردیم این عوامل تنشزا را به حداقل برسانیم. البته همه عوامل در اختیار ما نیست؛ گاهی رخدادهای اجتماعی و مسائل دیگر پیش میآید و این موضوعها بیتردید بر ذهن هنرمند اثر میگذارد.
وی گفت: نوازنده ارکستر نیز مانند سایر افراد جامعه، تحت تأثیر عواطف و احساسات جمعی قرار دارد؛ با این تفاوت که او هنرمند است و حساسیت و تأثیرپذیریاش دوچندان است. در دو سال اخیر، با وجود همه رخدادهای اجتماعی، چه رویدادهای شادیآفرین و چه اتفاقات تلخ، نوازندگان و رهبران ارکستر توانستند این مسیر را با کمترین حاشیه طی کنند و در کنار اجرای برنامههای تقویمی و مناسبتی از جمله برنامههای مهمی مانند ایام فجر و جشنوارههای هنری فجر، لحظات خوبی را برای مردم خلق کنند.
چرایی برگزاری آزمون جذب نوازنده ارکستر سمفونیک تهران/ «کادرسازی» برای ارکسترها
مدیرعامل بنیاد فرهنگی هنری رودکی درباره برگزاری آزمون برای جذب نوازنده ارکستر سمفونیک تهران در سال ۱۴۰۲ و انتقادات مطرح شده پیرامون این آزمون اظهار کرد: در آن مقطع زمانی، من در بنیاد رودکی حضور نداشتم و مدیرکل دفتر موسیقی بودم اما به عنوان ناظر، رخدادها را پیگیری میکردم. نخست درباره آزمون جذب نوازنده باید گفت افرادی که حرفهای هستند، هیچ گاه از آزمون هراس ندارند، زیرا میدانند در هر آزمونی جایگاه بهتر را کسب خواهند کرد. از سوی دیگر، همین حرفهای بودن ممکن است این سوال را ایجاد کند که اگر من بهترین نوازنده این ساز و این رشته هستم، چرا باید دوباره آزمون بدهم؟
وی گفت: آنچه از آن برهه زمانی برداشت میکنم این است که برخی از نوازندگان از ارکستر جدا شده بودند و کمبود نوازنده در برخی از سازها احساس میشد و از سوی دیگر شورای هنری ارکستر نمیخواست حق نوازندگان قدیمیتر ضایع شود. براین اساس، به این نتیجه رسید برای اینکه بتواند عدالت را به صورت نسبی رعایت کند شاید آزمون راهحل مناسبی باشد تا خوب و خوبتر از یکدیگر تشخیص داده شوند و بهترین نوازندگان در ارکستر حضور داشته باشند.
الهیاری فومنی افزود: به صورت طبیعی نوازندهای که خود را در معرض آزمون ارکستر قرار میدهد، حتما نوازنده خوبی است؛ بنابراین انتخاب در آنجا میان خوب و خوبتر بوده، نه میان خوب و بد یا متوسط. آزمون در آن مقطع زمانی، همین معنا را داشت اما در ادامه، با همراهی رهبران ارکستر و شورای هنری، ارکستر به ترکیبی تلفیقی از دو گروه رسید؛ از یک سو نوازندگانی که از طریق آزمون جذب شده بودند و از سوی دیگر نوازندگان زبردست و ماهری که پیشتر از ارکستر جدا شده بودند و بازگشتند. این دو گروه امروز در کنار یکدیگر فعالیت میکنند.
مدیرعامل بنیاد فرهنگی هنری رودکی درباره برگزاری آزمونهای جذب نوازنده برای ارکسترهای بنیاد رودکی بیان کرد: ارکستر نهادی پویا و زنده است؛ از اینرو، شورای هنری به صورت مستمر تمامی اجراها را ارزیابی میکند. اگر در بخش یا ساز خاصی، کیفیت و هارمونی لازم مشاهده نشود یا نوازندهای در یک اجرا از سطح مطلوب فاصله بگیرد، شورای هنری از طریق گفت و گوهای اقناعی و تخصصی موضوع را بررسی میکند.
وی گفت: همچنین به دلایل مختلفی همچون مهاجرت نوازندگان، اشتغال آنان در حوزههای دیگر، تدریس در دانشگاه، ممکن است صندلیهایی در ارکستر خالی شود اما این صندلیها نباید خالی بمانند و جریان تولید هنری متوقف شود. در این راستا، یکی از دغدغههای اصلی ما در این دوره مدیریتی که باید برای آن تدبیر جدی اندیشید، مسئله «کادرسازی» برای ارکسترهاست. ارکستر نباید هیچ گاه نگران از دست دادن نوازندگان و ایجاد خلاء یا ضعف فنی باشد.
الهیاری فومنی افزود: برای حل این چالش، دو راهکار اساسی را دنبال میکنیم؛ نخست، تقویت و اصلاح پیوند میان بنیاد و هنرستانهای موسیقی دختران و پسران است، هنرجویان زبردستی در این مراکز مشغول به تحصیل هستند که امید و انگیزه اصلیشان برای ادامه مسیر، رسیدن به صندلیهای ارکستر ملی و سمفونیک است، ما وظیفه داریم این پل ارتباطی را به درستی بنا کنیم.
وی بیان کرد: دومین ایده که در شورای هنری در حال بررسی است، تشکیل «ارکستر جوانان» (ارکستر ۲ و ۳) است. این مدل که یک تجربه مرسوم و موفق در سطح جهانی است، بستری را فراهم میکند تا نوازندگان جوان و نوجوان با اجرای برنامههای مختلف، مهارتهای لازم را کسب کرده و تجربه اندوزی کنند.
مدیرعامل بنیاد فرهنگی هنری رودکی خاطرنشان کرد: این ارکسترها در واقع پشتوانه و مخزن استعداد ارکسترهای اصلی خواهند بود تا نوازندگان پس از طی یک دوره مهارتی، آمادگی تکیه زدن بر صندلیهای ارکستر ملی و سمفونیک را پیدا کنند. کادرسازی با تکیه بر ظرفیت هنرستانها و تشکیل ارکسترهای جوانان، اولویت جدی ما برای تضمین آینده ارکسترهاست.
پاسخ به انتقادات منوچهر صهبائی درباره رهبری ارکستر سمفونیک تهران
الهیاری فومنی در پاسخ به انتقادات و گلایههای منوچهر صهبائی رهبر پیشین ارکستر سمفونیک تهران مبنی بر جایگزینی رهبر جدید ارکستر بدون توجه به قرارداد او با بنیاد رودکی اظهار کرد: از نظر هنری در جایگاهی نیستم که بخواهم درباره آقای صهبائی داوری تخصصی کنم اما به عنوان مسئولی که در دو یا سه مقطع فرصت همکاری با او را در بنیاد داشتهام، میتوانم بگویم که آقای صهبائی فردی حرفهای در رفتار، رهبری کارآزموده در حوزه رهبری ارکستر، صاحبدانش در این حوزه و برخوردار از اعتبار بینالمللی است. ارتباطات حرفهای او در حوزه ارکستر حتی در سطح بینالمللی، بسیار گسترده و قابل توجه است و بدون تردید از مفاخر هنری کشور است.
وی گفت: آقای صهبائی در چند مقطع مسئولیت ارکستر سمفونیک تهران را بر عهده داشت و در همه این دورهها، ارکستر روزهای خوبی را تجربه کرد. قرارداد رهبران ارکستر معمولا به صورت یک ساله تنظیم میشود و پس از پایان هر قرارداد و حتی در طول مدت همکاری، گفتوگوها و ارزیابیهای لازم انجام میشود. در حال حاضر نیز ارتباط ما با آقای صهبایی همچنان محفوظ و محترمانه برقرار است.
مدیرعامل بنیاد فرهنگی هنری رودکی افزود: با این وجود، جمعبندی شورای هنری ارکستر سمفونیک تهران در آستانه سال ۱۴۰۴ این بود که از توانمندی و تخصص آقای نصیر حیدریان در ارکستر بهره ببریم. او آمادگی حضور در کشور را داشت و از سال ۱۴۰۴ نیز به عنوان رهبر ارکستر از حضورش بهرهمند هستیم.
الهیاری فومنی بیان کرد: سیاستی که اکنون در شورای ارکسترها دنبال میشود، این است که در کنار رهبران اصلی ارکسترها؛ (آقایان همایون رحیمیان در ارکستر ملی ایران و نصیر حیدریان در ارکستر سمفونیک تهران)، شرایط برای حضور رهبران مهمان نیز فراهم باشد. طی این دو سال، رهبران مختلفی در ارکسترهای ملی و سمفونیک تهران چوب رهبری را در دست گرفتند که این امر، علاوه بر ایجاد تنوع هنری، از منظر راهبردی نیز اهمیت دارد؛ زیرا این دو ارکستر به عنوان سرمایههای ملی باید در اختیار افرادی قرار گیرند که توانایی و شایستگی رهبری دارند تا فرآیند کادرسازی در حوزه رهبری ارکستر نیز به تدریج شکل بگیرد.
وی گفت: خوشبختانه امروز تا حد زیادی میتوان گفت که در هر دو ارکستر، چند چهره توانمند برای رهبری شناخته شدهاند و این خود نشانهای امیدوارکننده از تقویت پشتوانه مدیریتی و هنری ارکسترهاست. امیدواریم این روند در سالهای آینده نیز استمرار یافته و بیش از پیش تقویت شود.
مدیرعامل بنیاد فرهنگی هنری رودکی درباره رهبران فعلی و برنامههای ارکسترهای ملی و سمفونیک در سال جاری اظهار کرد: آقای رحیمیان در حال حاضر به عنوان رهبر ارکستر ملی و آقای حیدریان به عنوان رهبر ارکستر سمفونیک تهران فعالیت دارند. تقویم و برنامه اجرایی ارکسترها تا پایان سال، به صورت کلی مشخص و تنظیم شده است. برای ماه صفر نیز ارکستر «خسوف» با آهنگسازی محمدسعید شریفیان و آرش امینی رهبر میهمان ارکستر سمفونیک روی صحنه رفت. این اجراها در چارچوب برنامههای تقویمی ارکستر تعریف شد؛ همان گونه که سال گذشته نیز ارکستر در مناسبتهای مختلف، اجراهای ویژه و مناسبتی داشت.
مدیرعامل بنیاد فرهنگی هنری رودکی افزود: با آغاز شهریورماه و فرارسیدن ماه ربیع به صورت طبیعی فعالیتهای هنری در سراسر کشور و از جمله در بنیاد فرهنگی هنری رودکی با شدت بیشتری دنبال شد هر دو ارکستر نیز برنامه اجرایی مشخصی دارد. بخشی از این برنامهها به اجراهای بزرگداشتی برای استادان موسیقی اختصاص دارد و بخش دیگر نیز در قالب تقویم معمول و جاری ارکسترها تعریف شده است.
الهیاری فومنی بیان کرد: علاوه بر این، امسال برخی مناسبتهای ویژه نیز پیش روی ارکسترها قرار دارد که برای آنها تدارکهای لازم اندیشیده شده است؛ از جمله به مناسبت یکهزار و پانصدمین سالروز میلاد پیامبر اکرم (ص)، ارکستر ملی ایران شهریورماه اثر فاخر سهزبانه «جانِ جهانها» را با آهنگسازی میلاد آقایی و رهبری همایون رحیمیان اجرا کرد. همچنین ارکستر سمفونیک تهران به رهبری نصیر حیدریان، کنسرت «فیگارو» شب ولفگانگ آمادئوس موتسارت را به روی صحنه برد.
وی گفت: همچنین اجراهایی در سایر استانها، خارج از کشور و همکاری بینالمللی که احتمالا در ماه نوامبر با ایتالیا انجام خواهد شد در برنامهها پیشبینی شده و قرار است در این چارچوب، یک رهبر مهمان نیز حضور پیدا کند. همچنین مهرماه در هفته فرهنگی ایران در روسیه نز بخشی از ارکستر ملی حضور خواهد داشت.
مدیرعامل بنیاد فرهنگی هنری رودکی افزود: در ادامه سال، برنامههایی همچون جشنواره موسیقی فجر و نیز اجرای آثاری مناسبتی از جمله برنامهای با عنوان «سمفونی مادر» برای روز مادر، در تقویم ارکسترها گنجانده شده است. بر این اساس، رپرتوارهای متنوعی برای ارکسترها پیشبینی شده و میتوان گفت تقویم اجرایی آنها، تقویم متراکم و پرباری است. امیدواریم شرایط به گونهای باشد که هم فعالیتهای هنری با قوت ادامه پیدا کند و هم شاهد حضور پرشور مردم در سالنها باشیم.
فعالیت ارکستر سازهای ایرانی
الهیاری فومنی درباره فعالیت ارکستر سازهای ایرانی به عنوان ارکستر نوپای بنیاد رودکی اظهار کرد: ارکستر سازهای ایرانی، نخستین اجرای رسمی خود را در آذرماه ۱۴۰۴، پس از برگزاری آزمونهای تخصصی و جذب نوازندگان مورد نیاز، به روی صحنه برد. این ارکستر از بدو تشکیل تحت نظارت شورای هنری فعالیت میکند، در نخستین کنسرت رسمی که به بزرگداشت زندهیاد فرامرز پایور نوازنده فقید سنتور اختصاص داشت، شاهد استقبال قابل توجه مردم، هنرمندان پیشکسوت و شاخص موسیقی ایرانی در تالار وحدت بودیم. این استقبال، اعتبار ویژهای به فعالیتهای ارکستر بخشید.
وی گفت: امسال نیز، ارکستر سازهای ایرانی تمرینات خود را آغاز کرده و دومین اجرای رسمی خود را ۲۷ و ۲۸ شهریورماه با گرامیداشت زندهیاد علینقی وزیری برگزار کرد. همچنین، احتمال یک اجرای خارج از کشور در هفته اول مهرماه نیز برای این ارکستر در نظر گرفته شده که برنامهریزیهای اولیه آن در حال انجام است.
مدیرعامل بنیاد فرهنگی هنری رودکی افزود: همچنین با توجه به علاقه وافر مردم در سراسر کشور به موسیقی اصیل ایرانی، اردیبهشت ماه طی نامهای به تمامی استانها اعلام کردیم که ارکستر سازهای ایرانی آمادگی کامل دارد تا در نقاط مختلف کشور حضور یافته و به اجرای برنامه بپردازد. پیشبینی میکنیم در نیمه دوم امسال، شاهد حضور این ارکستر در تعدادی از استانها باشیم تا هموطنان در خارج از پایتخت نیز از ظرفیتهای هنری این مجموعه بهرهمند شوند.
بررسی تغییر ساعت برگزاری کنسرتهای بانوان در تالار وحدت
الهیاری فومنی درباره برگزاری کنسرتهای ویژه بانوان در روزهای جمعه ساعت ۱۴، انتقادات مطرح شده مبنی بر ساعت نامناسب این کنسرتها و تغییر زمان آن اظهار کرد: تالار وحدت از معدود سالنهای تهران است که امکان برگزاری کنسرتهای بانوان را دارد. با توجه به ظرفیت این تالار، طبیعی است که از این نظر با استقبال بیشتری روبهرو شود. البته سالنهایی مانند نیاوران نیز برای اجرای بانوان قابل استفاده هستند اما ظرفیت آنها به مراتب کمتر است و پاسخگوی تعداد بیشتری از مخاطبانی که تمایل دارند در سالن حضور پیدا کنند، نیست.
وی گفت: روز جمعه تنها روزی است که بسیاری از بانوان میتوانند با آسودگی بیشتری در برنامهها و رویدادهای هنری شرکت کنند؛ زیرا در طول هفته عموما شاغل هستند و حتی روز پنجشنبه نیز برای بسیاری از آنان روز پرمشغلهای است. از این لحاظ، جمعه روزی است که فراغت بیشتری دارند.
مدیرعامل بنیاد فرهنگی هنری رودکی افزود: با این وجود، زمان برگزاری کنسرت نیز اهمیت زیادی دارد. برای مثال، اگر کنسرت بانوان ساعت ۱۴ روز جمعه برگزار شود، ممکن است برنامهریزی خانوادهها را تغییر دهد؛ چراکه معمولا ظهر جمعه زمانی است که اعضای خانواده در کنار یکدیگر هستند و حضور خانمها در کنسرت در آن ساعت میتواند نظم برنامههای خانه را مختل کند.
الهیاری فومنی بیان کرد: روز جمعه به طور کلی روز پررونقی برای فعالیت نهادهای فرهنگی، هنری و سالنهاست و استقبال زیادی از برنامههای هنری میشود. به ندرت جمعهای پیش میآید که در تالار وحدت، هم در ساعت ۱۸ و هم ۲۱:۳۰، برنامه تئاتر یا موسیقی نداشته باشیم. به همین دلیل، اجرای بانوان معمولا به سانس ساعت ۱۴ میرسد.
وی گفت: سال گذشته این موضوع را بررسی کردیم که شاید بتوانیم در سال ۱۴۰۵، ساعت ۱۷ یا ۱۸ روزهای جمعه را که معمولا به اجراهای نمایشی اختصاص دارد، در برخی موارد به کنسرتهای بانوان اختصاص دهیم. به این ترتیب، به جای برگزاری کنسرت در ساعت ۱۴ که ممکن است مانع دورهمی و استراحت ظهر جمعه خانوادهها شود، کنسرت بانوان در ساعت ۱۷ برگزار شود تا مخاطبان با آسودگی بیشتری بتوانند در آن شرکت کنند.
مدیرعامل بنیاد فرهنگی هنری رودکی افزود: البته ساعت ۱۴ روز جمعه یک مزیت هم دارد و آن خلوتی خیابانهاست؛ به این معنا که مخاطبان هم راحتتر به تالار میآیند و هم بازگشت آسانتری دارند. در مقابل، در ساعتهای ۱۷ و ۱۸ ممکن است با ترافیک بیشتری در سطح شهر مواجه شوند. با این وجود، ما در حال بررسی موضوع تغییر ساعت کنسرتهای بانوان هستیم تا شاید در نیمه دوم سال، اجراهای روز جمعه را به جای ساعت ۱۴، در زمان کمی دیرتری برگزار کنیم و از این جهت، راحتی بیشتری برای بانوان فراهم شود.
تاکید بر نقش حمایتی بنیاد رودکی در کاهش هزینههای فرهنگی و هنری
الهیاری فومنی درباره افزایش قیمت کنسرتهای موسیقی در یک سال اخیر و ایجاد تسهیلاتی برای بهرهمندی مخاطبان از این رویدادها اظهار کرد: سالنهای خصوصی ناگزیر هستند با توجه به شرایط اقتصادی و تامین هزینهها برای ادامه فعالیت، هزینهها را تا حد زیادی بر اساس نرخ تمامشده تعیین و به متقاضیان اعلام کنند.
وی گفت: بنیاد رودکی در چارچوب وظایف خود تلاش میکند سهم حمایتیاش را در حوزه فرهنگ و هنر ایفا کند. تالار وحدت به عنوان یک بنای قدیمی و میراثی، نه تنها از نظر فرهنگی و هنری جایگاهی کمنظیر در کشور دارد بلکه در سطح آسیای غربی نیز سالن شاخصی به شمار میرود. با این وجود، همین ویژگیها سبب شده هزینههای نگهداری، مرمت و بهرهبرداری از آن بسیار بالا باشد.
مدیرعامل بنیاد فرهنگی هنری رودکی افزود: هزینههای نگهداری مجموعههایی مانند تالار وحدت و برج آزادی برای بنیاد رودکی قابل توجه است اما با وجود این شرایط، بنیاد تلاش میکند با حمایت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، از طریق جذب حامیان مالی و نیز کاهش هزینههای غیرضروری، فشار مالی را مدیریت کند تا برای گروههای هنری امکان فعالیت با سهولت بیشتری فراهم شود و هم مخاطبان بتوانند با دسترسی بهتر و هزینه مناسبتر از برنامههای فرهنگی و هنری بهرهمند شوند.
تالارهای وحدت و رودکی؛ میزبان موسیقی ارکسترال، کلاسیک و سنتی
الهیاری فومنی در تشریح سیاستهای اجرایی بنیاد رودکی درباره نحوه استفاده از سالنهای زیرمجموعه برای برنامهها و رویدادهای موسیقایی بیان کرد: تالارهای وحدت و رودکی با توجه به نوع طراحی معماری، تجهیزات فنی و کیفیت آکوستیک، بیش از هر چیز برای اجرای موسیقی ارکسترال، موسیقی سنتی، موسیقی کلاسیک و در برخی موارد موسیقی اقوام مناسب هستند.
وی افزود: ساختار صوتی و ویژگیهای آکوستیکی این سالنها به گونهای است که با گونههای جدی و هنری موسیقی تناسب بیشتری دارند؛ این فضاها اساسا برای برگزاری برخی گونههای عامهپسندتر موسیقی پیشبینی نشدهاند. ممکن است کیفیت صدادهی و آکوستیک تالار وحدت برای چنین اجراهایی تناسب لازم را نداشته باشد و در نتیجه، میان ظرفیت فنی سالن و نیازهای اجرایی این نوع موسیقی، تجانس کافی وجود نداشته باشد.
مدیرعامل بنیاد فرهنگی هنری رودکی گفت: برای موسیقی پاپ و گونههای پرمخاطبتر، امکان اجرا در سالنهای بزرگتر با ظرفیتهای ۲ تا ۵ هزار نفره در تهران فراهم است و به همین دلیل، یک سالن ۷۰۰ نفره مانند تالار وحدت به ویژه با توجه به هزینههای اجرایی و ظرفیت محدود مخاطب لزوما گزینه مطلوبی برای چنین اجراهایی محسوب نمیشود.
الهیاری فومنی افزود: در مقابل، موسیقی سنتی، کلاسیک و ارکسترال به سالنهایی با ظرفیت متوسط و کیفیت آکوستیک بالا نیاز دارند؛ ویژگیای که در تالارهای بنیاد رودکی فراهم است. به همین دلیل، این سالنها به طور طبیعی بیشتر در اختیار این گونههای موسیقایی قرار میگیرند.
وی بیان کرد: این تفکیک، در جامعه موسیقی امری شناخته شده و پذیرفته شده است؛ به گونهای که معمولا گونههای هنریتر، جدیتر و سختپسندتر موسیقی در مجموعه تالارهای بنیاد رودکی اجرا میشوند و در مقابل، گونههای مردمپسندتر و عمومیتر که مخاطبان بیشتری دارند، در سالنهای بزرگتر تهران روی صحنه میروند. میان این دو حوزه تزاحمی وجود ندارد و هر یک از این گونههای موسیقایی، متناسب با ماهیت خود، از فضاهای مناسب بهره میبرند؛ هر چند ممکن است بخشی از مخاطبان آنها نیز با یکدیگر مشترک باشند.
تداوم حمایت از موسیقی جدی و ارکسترهای خصوصی
مدیرعامل بنیاد فرهنگی هنری رودکی با اشاره به تداوم طرحهای حمایتی این بنیاد برای موسیقی جدی و ارکسترهای خصوصی اظهار کرد: نرخ استفاده از سالنهای بنیاد رودکی در بخش موسیقی نیز همانند حوزه نمایش، در سطحی پایین تعیین شده و حتی در مواردی از تعرفههای بخش نمایش نیز کمتر است. این رویکرد با هدف حمایت از جریانهای حرفهای موسیقی، به ویژه گونههای جدیتر و تخصصیتر، دنبال میشود.
وی گفت: در این راستا، بنیاد رودکی طی دو سال گذشته با اجرای طرح «طرز تازه» از گروههای موسیقی جدی که متقاضی اجرا در تالار وحدت و تالار رودکی بودند، حمایت کرده است. این طرح به صورت ویژه معطوف به گروههایی بوده که اگرچه از سطح حرفهای، مهارت و توانمندی بالایی برخوردار بودهاند اما به دلیل جوانتر بودن یا محدودیتهای مالی، امکان تامین هزینههای اجرا را نداشتهاند.
الهیاری فومنی افزود: بر این اساس، بنیاد رودکی زمینه اجرای این گروهها را فراهم کرده تا آنها بتوانند برنامههای خود را برگزار کنند و عواید حاصل از فروش بلیت را نیز برای خود بردارند. این طرح حمایتی با استقبال مناسبی همراه بوده و امسال نیز ادامه خواهد یافت و شهریورماه، «طرز تازه» برای دو گروه هنری اجرا خواهد شد.
مدیرعامل بنیاد فرهنگی هنری رودکی بیان کرد: همچنین این بنیاد در راستای حمایت از گروههای حرفهای، سال گذشته طی دو تا سه نوبت به دفتر موسیقی اطلاع داده است که اگر گروههایی از سوی این دفتر واجد شرایط شناخته شوند و از سطح کیفی لازم برای اجرا در تالار وحدت یا رودکی برخوردار باشند، بنیاد آمادگی دارد از حضور و اجرای آنها نیز حمایت کند.
وی گفت: شماری از هنرمندان و گروههای موسیقی نیز به صورت مستقیم به بنیاد مراجعه کرده و برای اجرای برنامه، درخواست تخفیف در اجارهبها مطرح کردهاند. طی دو سال گذشته، تعداد اجراهای ارکسترال در تالار وحدت افزایش یافته و این افزایش، به ویژه با حضور ارکسترهای خصوصی، یکی از تحولات مثبت در فضای موسیقی کشور است.
الهیاری فومنی افزود: ارکسترداری از جمله فعالیتهای دشوار، پرهزینه و پیچیده در حوزه موسیقی است؛ چرا که اداره یک ارکستر نیازمند تأمین مداوم هزینههایی همچون محل تمرین، ساز، امکانات اجرایی و هماهنگیهای صحنه است و هر یک از این بخشها بار مالی مشخصی دارد. بنیاد رودکی تلاش کرده است تا این هزینهها را برای گروههای ارکسترال تا حد ممکن کاهش دهد تا آنها بتوانند از محل فروش بلیت، بازدهی بهتری داشته باشند و بخشی از درآمد حاصل را صرف حمایت از نوازندگان ارکستر بکنند.
وی خاطرنشان کرد: مسئولیت بنیاد رودکی در حوزه ارکسترها، تنها به ارکستر سمفونیک تهران، ارکستر ملی ایران یا ارکستر سازهای ایرانی محدود نمیشود بلکه این مجموعه خود را موظف میداند از ارکسترهای خصوصی نیز حمایت کند تا بتوانند از ظرفیت سالنهای موجود استفاده کنند، تثبیت شوند، تداوم پیدا کنند و مدیران آنها بتوانند در طول سال دستکم سه تا چهار اجرا را روی صحنه ببرند.
مدیرعامل بنیاد فرهنگی هنری رودکی گفت: این حمایتها از آن جهت اهمیت دارد که هر یک از ارکسترها کارکرد و هویت هنری خاص خود را دارند؛ برخی به اجرای قطعات کلاسیک و قدیمیتر میپردازند، برخی دیگر موسیقی فیلم اجرا میکنند و برخی نیز در حوزههای دیگر موسیقی سنتی و یا کلاسیک غربی فعال هستند. به این ترتیب، مخاطبان امروز با طیف متنوعی از فعالیتهای ارکسترال روبهرو هستند و برای سلیقههای مختلف، گزینههای گوناگونی در دسترس قرار گرفته است. این تنوع اتفاقی مثبت برای فضای موسیقی کشور است و باید از این روند حمایت شود تا زمینه تداوم و گسترش آن بیش از پیش فراهم شود.
